[Sinh lý] Sinh lý Đại cương hệ nội tiết – Hormone (p1)
[Sinh lý] Sinh lý Đại cương hệ nội tiết – Hormone (p1)

Hệ thống nội tiết và vai trò quan trọng của hormone trong cơ thể

Chức năng của cơ thể được điều hoà bằng hai hệ thống chủ yếu, đó là hệ thống thần kinh và hệ thống thể dịch. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu về hệ thống thể dịch, đặc biệt là vai trò của hormone trong điều hoà chức năng của cơ thể.

Hệ thống thể dịch và vai trò của nó trong điều hoà chức năng cơ thể

Hệ thống thể dịch, hay còn được gọi là hệ thống nội tiết, điều hoà chức năng của cơ thể thông qua nhiều yếu tố như thể tích máu, thành phần của máu và thể dịch, nồng độ các khí, ion, và đặc biệt là nồng độ hormone nội tiết.

Hệ thống nội tiết chủ yếu điều hoà các chức năng chuyển hoá của cơ thể như tốc độ phản ứng hoá học trong tế bào, vận chuyển vật chất qua màng tế bào và các quá trình chuyển hoá khác của tế bào như sự phát triển và bài tiết. Tuy nhiên, tác dụng điều hoà của hormone không giống nhau. Một số hormone tác dụng nhanh sau vài giây, trong khi một số hormone khác lại mất vài ngày để tác dụng và tác dụng của chúng có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tháng.

Mối liên quan giữa hệ thống nội tiết và hệ thống thần kinh

Hệ thống nội tiết và hệ thống thần kinh có mối liên quan tương hỗ. Ít nhất có hai tuyến nội tiết được kích thích bởi hệ thần kinh, đó là tuyến thượng thận và tuyến yên. Đồng thời, các hormone ở vùng dưới đồi lại được điều hoà bởi các tuyến nội tiết khác.

Định nghĩa tuyến nội tiết

Tuyến nội tiết là những tuyến không có ống dẫn, chất bài tiết của chúng được đưa vào máu và sau đó máu đưa đến các cơ quan, mô trong cơ thể và gây ra các tác dụng ở đó. Các tuyến nội tiết chính của cơ thể gồm vùng dưới đồi, tuyến yên, tuyến giáp, tuyến cận giáp, tuyến tụy nội tiết, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục nam và nữ, rau thai.

Sinh lý Đại cương hệ nội tiết - Hormone (p1)

Định nghĩa hormone

Hormone là những chất hoá học do một nhóm tế bào hoặc tuyến nội tiết bài tiết vào máu và gây ra các tác dụng sinh lý trong cơ thể.

Phân loại hormone

Có hai loại chính của hormone:

a. Hormon tại chỗ

Hormon tại chỗ là những hormon được bài tiết vào máu rồi đến các tế bào khác gần nơi bài tiết để gây ra các tác dụng sinh lý. Ví dụ: Secretin, cholecystokinin, histamin, prostaglandin…

b. Hormon các tuyến nội tiết

Hormon các tuyến nội tiết được đưa đến các cơ quan, mô ở xa nơi bài tiết và gây ra các tác dụng sinh lý ở đó. Các hormon này có thể được chia thành hai loại:

  • Một số hormon có tác dụng lên hầu hết các mô trong cơ thể, ví dụ như hormon GH của tuyến yên, T3, T4 của tuyến giáp, cortisol của tuyến vỏ thượng thận, insulin của tuyến tụy nội tiết.

  • Một số hormon chỉ có tác dụng đặc hiệu lên một mô hoặc một cơ quan nhất định, ví dụ như hormon ACTH, TSH, FSH, LH của tuyến yên. Những mô hoặc cơ quan chịu tác dụng đặc hiệu của những hormon này được gọi là mô hoặc cơ quan đích.

Các hormon chính của tuyến nội tiết bao gồm vùng dưới đồi, tuyến yên, tuyến giáp, tuyến cận giáp, tuyến tụy nội tiết, tuyến thượng thận, tuyến sinh dục nam và nữ, rau thai.

Sinh lý Đại cương hệ nội tiết - Hormone (p1)

Bản chất hóa học của hormone

Các hormone thường được chia thành ba loại bản chất hoá học:

  • Steroid: Là những hormone có cấu trúc giống cholesterol và hầu hết được tổng hợp từ cholesterol, ví dụ như hormone cortisol, aldosteron của tuyến vỏ thượng thận, hormone estrogen, progesteron, testosteron của tuyến sinh dục.

  • Dẫn xuất của acid amin là tyrosin: Hai nhóm hormone được tổng hợp từ tyrosin là hormone adrenalin, noradrenalin của tuyến tuỷ thượng thận và hormone T3, T4 của tuyến giáp.

  • Protein và peptid: Hầu như tất cả các hormone khác của cơ thể là protein, peptid hoặc dẫn xuất của hai loại này, ví dụ như hormone vùng dưới đồi, hormone tuyến yên, hormone tuyến cận giáp, hormone tuyến tụy nội tiết và hầu hết các hormone tại chỗ.

Chất tiếp nhận hormone tại tế bào đích (receptor)

Khi hormon đến tế bào đích, chúng thường không tác động trực tiếp vào các cấu trúc trong tế bào mà thay vào đó chúng gắn vào các chất tiếp nhận (receptor) trên bề mặt hoặc trong tế bào đích. Mỗi tế bào đích thường có khoảng 2.000-100.000 receptor, mỗi receptor đặc hiệu với một hormone.

Sinh lý Đại cương hệ nội tiết - Hormone (p1)

Cơ chế tác dụng của hormone

Sau khi gắn với receptor tại tế bào đích, hormone sẽ hoạt hoá receptor và gây ra một chuỗi các phản ứng hoá học trong tế bào. Tuỳ thuộc vào bản chất hoá học của hormone, cơ chế tác dụng sẽ khác nhau, ví dụ như thông qua sử dụng chất truyền tin thứ hai như AMP vòng, ion calci và calmodulin, hoặc các “mảnh” phospholipid.

Cơ chế điều hòa bài tiết hormone

Bài tiết hormone được điều hoà bằng cơ chế điều khiển từ tuyến chỉ huy đến tuyến đích và cơ chế điều hoà ngược từ tuyến đích đến tuyến chỉ huy. Cơ chế điều hoà ngược là cơ chế chủ yếu và nhanh nhất trong việc duy trì nồng độ hormone hằng định và thích ứng với hoạt động của cơ thể trong môi trường thay đổi.

Cơ chế điều hoà ngược có hai dạng: ngược âm tính và ngược dương tính. Kiểu điều hoà ngược âm tính là khi nồng độ hormone tuyến đích giảm, tuyến chỉ huy sẽ kích thích tăng bài tiết hormone để đưa nồng độ tuyến đích tăng trở lại mức bình thường. Ngược lại, khi nồng độ hormone tuyến đích tăng, nó sẽ ức chế tuyến chỉ huy làm giảm bài tiết hormone tuyến chỉ huy. Kiểu điều hoà ngược âm tính là cơ chế chủ yếu nhằm duy trì nồng độ hormone trong giới hạn bình thường.

Sinh lý Đại cương hệ nội tiết - Hormone (p1)

Định lượng hormone

Hầu hết các hormone có nồng độ rất nhỏ trong máu, khó để định lượng bằng các phương pháp hóa học thông thường. Hiện nay, phương pháp miễn dịch phóng xạ (RIA) và phương pháp miễn dịch enzym (ELISA) được sử dụng phổ biến để định lượng hormone.

Kết luận

Hệ thống nội tiết và hormone đóng vai trò quan trọng trong điều hoà chức năng của cơ thể. Hệ thống nội tiết điều hoà các phản ứng hoá học và các quá trình chuyển hoá trong tế bào, đồng thời cũng ảnh hưởng đến sự phát triển và bài tiết của tế bào. Hormone chịu trách nhiệm trong việc truyền tải thông tin giữa các tế bào và cơ quan trong cơ thể. Hiểu về hệ thống nội tiết và hormone là điều cần thiết để duy trì sức khỏe và giữ cân bằng cơ thể.


Nguồn: EzBeauty.vn

By Hà Phương

Với kinh nghiệm trên 7 năm trong lĩnh vực làm đẹp mình tạo nên EzBeauty là website chia sẻ kiến thức và thông tin cho mọi người!